VIJF EN EEN HALVE TAAL (over taalpijn)

 ‘Leer Catalaans, dan vinden de mensen je geweldig en bouw je snel een vriendenkring.’ , zei Thea Schierbeek – Schulleken in 2017 toen ik nog vooral op Formentera rondhing en nog geen Castellano sprak (zoals ik nu doe).
Ik ging als eerste op les Catalaans maar raakte in de war omdat de vrienden die ik aanvankelijk maakte voornamelijk Argentijns waren en/of van het vasteland en iedereen sprak Spaans (of wat  wij hier zeggen: Castellano).
De Catalaanse taal en cultuur is in gevaar zeggen Independistas. Ik heb me ingelezen en dat de taal onderdrukt werd door fascisten – met dictator Franco voorop – gaat me aan het hart.  Het moet een hel geweest zijn dat mensen verboden werd hun moedertaal te spreken. En wie mijn boek El Laberinto Morrison las, weet hoezeer ik opkom voor meerstemmigheid. Ik BEN meerstemmig. Ik ben net als jullie taalactivist en een minderheid: sterker nog… ik leef vele intersecties tegelijk.

Ik spreek vijf talen. Vlaams/Nederlands, Frans, Engels, Duits (als ik wil of moet kan ik het spreken, maar meestal vind ik het geen fijne taal) en Castellano (de taal van mijn hart). Catalaans/Mallorquin versta ik voor de helft goed en voor de helft niet. En spreken kan ik het maar in kleine beetjes poc a poc – na mica. Ik wil als codependent persoon er voor oppassen mezelf te  verliezen in een taal leren om anderen te pleasen. Met Castellano is dat anders: de eerste 45 jaar van mijn leven was ik op afstand smoorverliefd op de taal. Nu ik het vloeiend spreek en vaak in Castellano droom vervult me dat met liefde en trots. En ja het geeft me ook gemengde gevoelens dat ik er dus blijkbaar consequent voor kies de taal van de onderdrukker te spreken. Zeker nu (radicaal) rechtse partijen als PP en VOX teruggrijpen naar de hoogjaren van Franco en met maatregelen dreigen die het Catalaans onderdrukken… Maar ook verwarrend vind ik andersom dat de hardcore Catalaanse Independistas net zo rechts en door kapitalisme gedreven zijn als voornoemde partijen.
En ook dat de activisten met wie ik me op Mallorca voel toch ook independentsta zijn (sommigen) en extreem-links weigeren Castellano te spreken, daarom praten we dan Engels. Kortom : na acht jaar nog steeds een hoogst verwarrende knoop voor mij die Catalaanse zaak.

Wat er ook bepaald niet aan meehelpt is dat ik mijn stalkingdrama in het Mallorquin heb beleefd. Mijn ex, die mijn stalker werd, onderdrukte en verklaarde me de liefde in het Mallorquin…- Gemengd gevoel dus, die taal. Dus JA! Ik heb daarin ook een taalwond te helen. M’entencs? Begrijp je me? Het toont aan hoe taal ook in je lichaam kruipt en associaties oproept…

Uit respect voor de cultuur en voor mijn vrienden ben ik ondanks die au toch begonnen de taal te leren. Ik versta het best goed, maar spreken wil maar niet vlotten omdat ik niet genoeg praktiseer. Ik weet dat je met een taal moet dansen, eten, leven, dromen om haar écht tot de jouwe te maken…
Maar waarom ik dat niet al te vaak doe … tja, dat is dus interessant, merk ik. De manier waarop sommige mensen (meestal niet mijn vrienden, maar kennissen of via werk of verenigingen aanverwanten mensen) het Catalaans bij me opdringen heeft namelijk het tegenovergestelde effect. Hoe vaker het gebeurt, hoe woedender ik er onderhuids van word. En… het gebeurt elke dag, dus de woede bouwt zich op en brengt me in een lastig innerlijk conflict. Want ja: ik wil de taal wel leren als ik de prachtige poëzie van mijn bevriende collega’s Jesus Camargo en Neus Costa Mayans lees. En ook wil ik de taal wel leren als vrienden met elkaar in het Catalaans praten omdat dit hun comfortzone is en ik de enige ben die het half verstaat. Ik pas me daarin graag aan. Maar als mensen – die niet eens mijn vrienden zijn – me aanspreken of aanschrijven in het Catalaans vanuit een houding van “Leer het maar’ of ‘Pak maar een vertaalapp erbij’ of ‘Jij bent hier komen wonen en wij spreken Catalaans dus leer het maar’, dan merk ik dus dat er weerstand groeit. En geloof me… deze weerstand groeit al een tijdje, want er speelt een soort van monkey see, monkey do principe mee, observeer ik. De onderdrukking die rechts de Catalaanse cultuur aandoet, transformeert zich in Catalaanse onderdrukking jegens wie geen Catalaans spreekt. Zo van F*CK YOU, leer onze taal maar.
En juist die druk maakt dat ik steeds minder zin krijg de taal te leren. Dat ik vaker de leuke lesjes van Easy Catalan begin over te slaan. Terwijl ik het spelend leren ervan juist extreem fijn vond. Wat me hielp van de nieuwe taal te leren houden.

Want leren gaat met liefde.
Als je een baby voedsel in de mond propt terwijl ze niet wil eten, zal haar liefde voor het voedsel absoluut niet groeien. Ik voel mij als die baby.

Ik omarm de Catalaanse taal en de Mallorquin variant op mijn eigen tempo en volgens mijn eigen manier van leren: lees poëzie in Catalaans dus, kijk en luister Easy Catalan en luister en  ik zing Catalaanse liedjes zoals Club Tonight van Jorge Drexler. Ik ben dol op glossadores (een eeuwenoude Catalaanse variant van spokenword). En ook woon ik zelfs twee uur lang durende vergadering bij in het Mallorquin omdat ik bij een politieke club hoor die opkomt voor Palestina die in het Catalaans vergadert.
Soit; ik hou van Catalaanse cultuur en ook al heb door alles wat gebeurd is en door de druk die me opgelegd wordt niet hetzelfde verliefde, warme gevoel bij het Catalaans dat ik van oudsher heb bij Castellano…: er is een wil de taal te leren.
Ik heb een groot vermogen voor taal, dus met steun gaat het me lukken.

Maar… dring het me niet op.
Prop de lepel niet in mijn mond.
Want dan… spuug ik het uit. – M’entencs?

THE MASTERS TOOLS
WILL NEVER DISMANTLE
THE MASTERS HOUSE
– zei Audre Lorde. En zo is het…

Omarm me.
Fluister het in.
Reik het me aan.
Laat me ruiken, proeven
en… vertel me wat het zeggen wil.

Bijgevoegd een Easy Catalan video in Catalaans over de hoge huren in Barcelona